پایگاه اطلاع رسانی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور - مدیریت ریزگردها در گذاری دشوار؟!
🌳 همیار طبیعت باشیم 🌳  |  🌳 مهمان شایسته طبیعت باشیم 🌳  |   🌳 منابع طبیعی با مردم، برای مردم 🌳  |  هموطن گرامی، آیا می‌دانید بر اساس قانون آتش زدن عمدی جنگل 3 تا 10 سال حبس به همراه دارد.  |  هموطن گرامی آیا می‌دانید بر اساس قانون، آتش‌زدن تنه درختان جنگلی 3 تا 12 ماه حبس و پرداخت جریمه نقدی به همراه دارد.
بازدید : 607 21 تير 1395 15:30 شماره :43915

مدیریت ریزگردها در گذاری دشوار؟!

 

محمدعلی میرزائی
مقدمه:
 
مدتی است که ریزگردها به عنوان مهمانی ناخوانده اثرات تخریبی زیادی را بر زیست بوم ها و ساکنان مناطق غربی، جنوبی، مرکزی و حتی شمالی کشور گذاشته و به عنوان یکی از عوامل مهم آلایندگی این مناطق محسوب می شود. این در حالی است که علی رغم اقدامات مقطعی، نه تنها توفیقی در مهار این پدیده مخرب حاصل نشده بلکه، روند تخریب به گونه ای است که بخش اعظمی از مناطق کشور متاثر از این پدیده گردیده و درکمال تاسف،  هرساله نیز بر شدت و حدت این آلایندگی ها افزوده می شود.
به واقع، نقش تالاب ها، خور ها، نخلستان ها، بیشه زارها و پوشش های گیاهی در پیشگیری از برداشت ریزگردها و کنترل این پدیده مخرب، غیرقابل انکار بوده و هست. از این روست که پس ازپایان جنگ تحمیلی، اثرات مخرب ریزگردها نمود تازه ای یافت و بخش اعظمی از زیست بوم ها با چالشی جدید مواجه شدند. با نابودی نخلستان ها و امحاء درختان و پوشش های مناطق جنگی، سرزمین سوخته ای را برجای ماند و به عبارتی دیگر، نتیجه این اقدامات تجاوزکارانه، موجب ظهور مناطقی لخت و عاری از پوشش های گیاهی شد. مناطقی که پیش از آن، با نخلستان ها، بیشه زارها و خورهای بزرگ و متعددش شهره خاص و عام بودند به یکباره به برهوتی تبدیل شده و از آن پس، به جولانگاه پدیده ای نامیمون به نام "ریزگرد"تبدیل شدند. به این موارد می بایست تغییرات اقلیمی و دخالت های بی مورد انسانی را نیز اضافه نمود که نقشی موثر بر شدت گرفتن اثرات تخریبی این پدیده داشتند.
 با این  توصیف، می توان اینگونه بیان نمود که علاوه بر تغییرات آب و هوایی و دوره های خشک بلند مدت، تاثیرات انسان به عنوان عاملی تشدید کننده در جهت بی ثباتی اکوسیستم ها، غیر قابل انکار است. زیرا که مداخله عوامل انسانی با حذف و نابودی پوشش های گیاهی و خشک شدن تالاب ها، شرایط را برای ناپایداری هرچه بیشتر اکوسیستم شکننده این مناطق مهیا نمود و در این راستا، سبب ایجاد عرصه هائی لخت و عاری از پوشش گیاهی شد. این در حالی است که سدسازی های متعدد و غیر هدفمند باعث خشک شدن مناطق پائین دست، تالاب ها و خور ها گردید، ضمن اینکه عدم توجه به احیاء و توسعه گیاهی مناطق تخریب شده مزیدی بر بروز اثرات مخرب ریزگردها نیز شد.
بر این اساس است که کم توجهی مسئولان و متولیان امر، سبب ساز تشدید آلایندگی زیست بوم ها و همچنین اثرات سوء تنفسی و بیماری های قلبی عروقی در بسیاری از مناطق کشور شده است.
 
 ریزگرد چیست؟
ذرات ریز معلق در اتمسفر را که تا صدها کیلومتر حرکت دارند، ریزگرد نامنده می شوند. این ذرات در اندازه های میکرون، متاثر از تغییرات آب و هوائی و عوامل انسانی بوده و از رس و سیلت تشکیل شده اند. شعاع عمل این پدیده به گونه ای است که در چند دهه اخیر، حتی بخش های شمالی و مرکزی کشور نیز تحت تاثیر آن قرارگرفته و به باور بسیاری از صاحب نظران، بیش از 60 درصد ریزگردها منشاء داخلی دارند. ضمن اینکه نقش مناطق خشک و بیابانی کشورهای عراق، عربستان ، سوریه و اردن در تشدید اثرات تخریبی ریزگردها، نیز بی تاثیر نبوده و نمی باشد.
 
نقطه نظرات کارشناسان:
برخی از اندیشمندان و صاحب نظران بر این عقیده اند که مالچ های نفتی، راهکار غائی و نهائی تثبیت ماسه های روان و ریزگردها می باشند. در مقابل، برخی نیز بر این باورند که اقدامات مالچ پاشی اثرات سوء زیست محیطی داشته و از این منظرضمن رد عملیات مذکور، تنها راه مبارزه با ریزگردها را اقدامات مکانیکی می دانند. عملیاتی که با استفاده از سنگریزه و شن، مناطق برداشت مفروش می گردند. بعضی دیگر هم عقیده دارند، که اقدامات بیولوژیکی برای کنترل ریزگردها مناسب ترین راهکار است. لیکن علی رغم گذشت بیش از دو دهه از شروع بحران، نه تنها اتفاق عاجل و موثری روی نداده است، بلکه، این چاره اندیشی ها صرفاً در قالب مباحثات کارشناسی گذر زمان را تجربه نموده و اقدامی شایسته درجهت مبارزه با این پدیده مخرب، صورت نگرفته است.
بررسی ها مبین این واقعیتند که عملیات مکانیکی و اقدامات بیولوژیکی هر کدام به تنهائی  چاره ساز نبوده و تاثیری آشکارو بلند مدت در مناطق آسیب دیده نخواهند داشت. علاوه بر آنکه راهکارهای ارائه شده سئوالات بی پاسخی را در اذهان متبادر می سازند:
الف- عملیات مکانیکی تاچه زمانی کاربرد داشته و هزینه های مرتبط با آن به چه میزانی است؟
ب‌-  آیا با اقدامات مکانیکی و مفروش نمودن مناطق برداشت ، می توان این پدیده را دربلند مدت مهار نمود؟
ج‌- درصورت اجرائی شدن این عملیات، نقش هوازدگی های فیزیکی، تردد وسائط نقلیه و ... به چه میزان خواهد بود؟
د‌- آیا درصورت اجرای شدن عملیات فیزیکی، بخش اعظمی از این مناطق از حیزانتقاع خارج نخواهند شد؟
ه‌-آیا با اقدامات مالچ پاشی و استفاده از موادنفتی و پلیمرها، آسیبی به محیط زیست وارد نمی گردد؟
و‌-پایداری عملیات بیولوژیکی، در مناطق برداشت به میزان خواهد بود؟ 
 
پیشنهادها:
همانگونه که اشاره شد، راه های مقابله با ریزگردها متعدد بوده و برای دستیابی به این مهم، تعاملات فرابخشی و همچنین هماهنگی کلیه دستگاه ها و تفکیک وظایف هربخش، از الزامات محسوب می شود. از این طریق است که با انجام اقداماتی تلفیقی( بیوتکنیکی ) و فاز به فاز، می توان بر این پدیده نوظهور چیره شد.
- فاز اول: تهیه نقشه پهنه بندی مناطق بحرانی با استفاده ازتصاویرماهواره ای  
- فازدوم: بازدید های میدانی از مناطق برداشت که با توجه به اولویت های مدنظر، انجام عملیات مکانیکی مشتمل بر: شن ریزی، ریختن سنگریزه و همچنین احداث بادشکن های غیر زنده
* در این عملیات ذرات ریز کنترل شده و با این اقدام علاوه بر کاهش تاثیر باد غالب، حرکت و جابجایی ذرات  نیز به حداقل خواهد رسید.
- فاز سوم: پس از انجام اقدامات مکانیکی، مهم ترین بخش کار با عملیات بیولوژیکی و کاشت بوته هاو درختچه های با دامنه بردباری زیاد، آغاز می شود. با توجه به اینکه ریزگردها غالبا از رس و سیلت تشکیل یافته اند و منشاء این ذرات نیز رسوبات رودخانه ای و تالاب ها می باشند، بالتبع بسترکاشت، از نوع خاک های حاصلخیز بوده و از این منظر شرایط برای استقرارگونه های گیاهی بسیارمطلوب خواهد شد. استقرار بوته ها و درختچه ها  و همچنین مراقبت های پس از کاشت، سبب مهار ریزگردها شده و از این طریق، پوشش های موجود در عرصه بمانند" تله" مانع از بلندشدن ذرات ریز و معلق می گردند.
- آخرین فاز عملیات با هدف کنترل و تثبیت بیشترمناطق برداشت است. این اقدامات شامل، غرس نهال های درختی واجد دامنه بردباری زیاد و نرمش اکولوزیکی بالا می باشد. با اعمال این روش، پوشش گیاهی افزایش یافته و طبقات ارتفاعی ( اشکوب ها ) موجود در عرصه، ریزگردها را بیشتر از پیش، تثبیت خواهند نمود.
 
استنتاج:
 درصورت اعمال مدیریتی جامع و همچنین نظارت مستمر، می توان اکوسیستمی پایدار را جایگزین شرایط موجود نمود. از بررسی ها اینگونه مستفاد می گردد، بخش اعظم ریزگردها منشاء داخلی داشته و جهت مبارزه با این پدیده اقدامات بخشی و بدون مشارکت سایر دستگاه ها امکان پذیرنبوده و به یقین توفیقی بلند مدت حاصل نخواهد شد. در این راه، نقش کلیدی سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور با تجربه دهها سال کارشناسی و همچنین جایگاه نظارتی و حاکمیتی بیش از 85 درصد از مساحت کشور، می تواند انجام هر چه بهترعملیات بیوتکنیکی را تسهیل سازد.
بر این اساس و به منظور مبارزه با چنین حجمی از ریزگردها، نیاز به عزمی ملی است که می تواند موفقیت عملیات تضمین نماید. لذا تعاملی فرابخشی و پرهیز از هر گونه اقدامات موازی می تواند در کنترل این پدیده مخرب بسیار موثر باشد. در این راستا ضرورت تشکیل" دبیرخانه مبارزه باریزگردها" با محوریت سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور و با مشارکت نمایندگان: وزارت نیرو (شرکت مدیریت منابع آب ایران و معاونت برق و انرژی )، سازمان محیط زیست، سازمان جغرافیایی کشور، سازمان هواشناسی، سازمان زمین شناسی، سازمان سرمایه گذاری، سازمان مدیریت و برنامه ریزی  و همچنین نقش حمایتی مجلس شورای اسلامی، عملیاتی ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی درپاکسازی مناطق آزاد شده غیرقابل انکار است.
* کارشناس ارشد آبخیزداری سازمان جنگل ها
 | 
نام و نام خانوادگی :  
پست الکترونیک :  
متن پیام :  
  
نام :
تاریخ درج :   22 تير 1395 12:10
ممنون از اينکه به صراحت بيان شده که بيشترين عامل اصلى ريزگردها عامل داخلى بود,اميدوارم همانطور که ذکر شده سازمان جنگل ها بتونه متولى اين بخش شودچون که با ايجاد پوشش گياهى وجنگلى مى تونيم با اين پديده مخرب زيست محيطى مقابله کنيم.
آمار بازدید
بازدید روز : 442
بازدید کل : 4679464
آخرین بروزرسانی:
27 تير 1397 15:59